“Met hoeveel procent ben je hier vandaag aanwezig?”
“En is dat voldoende?”

Met deze vragen begon de basisworkshop Rake Vragen van systemisch expert Siets Bakker die ik recent volgde. De laatste die ze gaf, in een reeks van vele. Wat mij betreft spot on. Ik wist meteen waar een deel van mijn aandacht nog zat en vanaf dat moment kon ik kiezen om er echt te zijn.

De vragen zeggen niet alleen iets over hoe je in de ruimte zit, maar ook over hoe je kijkt en luistert. Wat is de kwaliteit van je aanwezigheid? Van je input? Van je interventies? En in hoeverre kun je lijfelijk voelen of wat er gezegd wordt, klopt?

Aan het einde van de dag kregen we het gloednieuwe essay van Siets cadeau: Human Intelligence. Ik heb het met plezier gelezen. Ze beschrijft op een fundamentelere laag wat er in de wereld gebeurt. Ze kijkt ook naar de verschillende fases die we als mensheid doormaken. Met de laatste decennia veel aandacht voor analyseren en optimaliseren. Met behulp van data en AI.

Daarmee wordt het vermogen om goed waar te nemen steeds urgenter. Om uit te zoomen in plaats van verder in te zoomen en te voelen wanneer iets klopt en wanneer niet. Ook als het verhaal logisch is. Ook als de cijfers het ondersteunen. En op die manier patronen te zien die je anders mist. Dat klinkt voor sommigen misschien ‘soft’ en tegelijk zijn het onderschatte vermogens in leiderschap en besluitvorming.

Want vaak worden oplossingen bedacht met het hoofd. Er ligt een analyse. Er ligt een plan. Er zijn cijfers die het onderbouwen. En toch voelt het ergens niet kloppend in de samenwerking, in de richting en in de keuzes die worden gemaakt. Er zijn terugkerende, belemmerende patronen.

En vaak volgt dan nóg een analyse. Nog meer data. Nog scherpere formulering. Terwijl er juist behoefte is om naar de onderstroom te kijken. Om te vertragen, rust te nemen en waar te nemen wat er al is. En eerder ingezette veranderingen de tijd geven om te landen voordat de volgende alweer worden ingevoerd.

In systemisch werk werken we ook op die laag. Je lichaam liegt niet. Je merkt het als iets niet klopt. Als woorden en gedrag niet samenvallen. Als iemand verantwoordelijkheid neemt voor iets wat eigenlijk ergens anders ligt. Dat is informatie. Essentieel, als je wil begrijpen waarom dingen lopen zoals ze lopen.

Vanuit daar krijgen rake vragen hun betekenis. Een rake vraag legt bloot wat al speelt en nog niet wordt benoemd. Het brengt het gesprek naar een ander niveau en daardoor ontstaan nieuwe verbindingen.

En dat vraagt ook moed.

Moed om af te wijken van wat logisch lijkt.
Moed om te vertrouwen op wat je waarneemt.
Moed om iets te benoemen wat nog niet hard te maken is.
Moed om pauzes in te lassen in van nature aanwezige cycli.

En dat is ook wel het rebelse waar Siets in haar essay naar verwijst. Niet meegaan in wat de norm is en durven kiezen voor een andere manier van kijken en werken. Dat is leiderschap. Dat is human intelligence.